Okul Öncesi isitme Engelli Çocuklarin Kaynastirilmasinda Yaratici Drama Egitimin Kullanilmasi

ÖZEL EGITIM DERGISI 1992 1 (2). 31 – 33

Bilindigi gibi entegrasyon veya kaynastirma, özürlü çocuklar ile normal gelisim gösteren çocuklarin, uygun egitim programlari ve düzenlemeleri içinde birlestirilmesidir (Metin. 1989).

Bu birlestirme programlari içinde, üzerinde durulmasi gereken en önemli nokta belki de iletisim becerilerinin kazandirilmalidir iletisimin belli basli ögesi konusmadir. Konusma ise isitme yolu ile kazanilir. Dogustan veya sonradan isitme yetenegini kaybeden çocuklarin bu yetenekten yoksun kalmalari, konusmalarini ve dolayisiyla diger çocuklarla iletisim kurmalarini engellemektedir. Ayrica bu çocuklarin kendi aralarinda degisik anlasma yollari bulmalari ve diger çocuklarla iletisim kurmalari ileride ciddi sorunlarin dogmasina da neden olmaktadir.

Son yillarda özellikle okulöncesi donemden dönemden itibaren isitme engelli çocuklarin normal isiten yasitlariyla tam günlük egitim programlari içine alinmalari önerilmekte ve isitme engelli çocuklarla normal isiten çocuklarin birbirleriyle etkilesim içine girmelerini kolaylastirmak açisindan degisik egitim modelleri denenmektedir.

Yaratici drama tüm dünyada gerek özürlü gerekse normal çocuklarin egitiminde basariyla kullanilan bir egitim modelidir.

Nedir yaratici drama'' Bu soruya verilebilecek pek çok cevap olabilir Genelde "Yaratici drama" diye bilinmesine ragmen "informal drama, yaratici oyun. gelisimsel drama, egitimsel drama veya dogaçlama yoluyla drama" seklinde terimler de kullanilmaktadir. Amenka'daki en büyük Çocuk Tiyatrosu Dernegi, yaratici dramayi su sekilde açiklamistir, "Dogaldir, yazili bir metni yoktur, sahnelenmesi gerekmez, olay merkezlidir, lider tarafindan rehberlik edilen katilimcilar.yasadiklari ve hayal ettikleri durumlari yaratici drama sekli içinde yansitirlar. Lider grubun kesfetmesi, gelismesi, fikirlerim ve duygularini dramatik oyunlar yoluyla ifade etmesi için rehber olur" (Heinig ve Stillwel, 1981).

Yaratici dramaya katilim yoluyla çocuk dil ve iletisim becerilerini, problem çözme becerisini ve yaraticiligini gelistirir, özellikle özel egitime ihtiyaç gösteren çocuklar için çok önemli olan olumlu benlik tasan mi, sosyal açiklik olusur, çevresindeki deger ve tutumlari anlayabilir (Roolh, 1989)

Yaratici drama etkinliklerinde çocuk sözel olmayan iletisimi, önce ögrenir. Örnegin vücut hareketleri esnasinda vücut parçalarini, yani gözlerim, basini, yüzünü, ellerim, kollarini kullanarak nasil iletisim kuracagini kesfeder Kelimeler olmadan jestlerle ve vücut hareketleriyle nasil konusacagini bulur. Çocuk ifade edici vücut hareketlerini kontrol ederek kendisim ifade edebildigi zaman sözel olarak iletisim kurmaya hazir demektir (Siks, 1983).

Daha önce de belirttigimiz gibi çocuk dogdugu andan itibaren çesitli uyaricilarla karsilasir. Hareketleri taklit eder. Çocuk büyürken taklit, oyuna dönüsmeye baslar. Dramatik oyun da çocugun yaratici dramaya dogru ilk adini atmasina olanak veren en önemli etkinliktir. Ayrica isitme engelli olan ve normal isiten çocuklarin kaynastirilmasinda ilk iletisim becerilerinin kurulmasinda rol oynayan temel basamak olarak dramatik oyun karsimiza çikmaktadir.

Hayali veya dramatik oyan çocugun etrafindaki olaylari ve kisileri deneyimleri yoluyla kesfettigi, kendini degisik yollarla ifade ettigi bir oyundur Bu oyun içinde çocuk taklit eder. Bu bir oyuncak bebegin karninin doyurulmasi oldugu kadar, hayali soförcülük oyunu da olabilir Bu oyun esnasinda çocuk yaptigi harekete uygun olarak basit kelimeler veya cümleler kullanir. Bu oyun durumu içinde önemli olan isitme engelli çocugun oyunu diger çocuklarla paylasmasidir. Tabii bu noktada egilime m in ortami saglamasi çok önemlidir

Gerektiginde etkilesimi baslatmak için bir el kuklasiyla oyuna katilip duruma göre ipucu vererek veya soru sorarak ortam olusturur. Daha sonra isitme engelli çocuk sözel veya sözel olmayan yollarla sözel iletisime katilmasi için cesaretlendirilmelidir (Mc Caslin, 1987, Mc Clintok. 1984).

Isitme engelli çocuk baskalariyla dramatik oyun oynarken diger çocuklarin da kendisine benzeyen veya farkli düsünce ve duygulan oldugunu ögrenir. Kendini degisik kimselerin yerme koyar ve sosyal etkilesim yönünden yeni deneyimler kazanir (Mc Caslin, 1987).

Isitme Engelli Çocuklarin Kaynastirilmasinda Kullanilabilecek Yaratici Drama Etkinlikleri:

Etkinliklerden bahsedilmeden önce bu etkinliklerin basariyla uygulanabilmesi için ortamin olusturulmasi gerektigini belirtelim Bunun için küçük gruplarla çalisma hem iletisimin kolay saglanabilmesi hem de birlikte çalisma ortaminin olusturulmasi açisindan çok önemlidir Gruptaki çocuk sayisi ilk çalismalarda alliyi geçmemelidir. Fakat çalismalar ilerledikçe on çocuk bir grup içerisinde çalisabilir. Grup içerisinde isitme engelli çocuklar ile normal isiten çocuklarin sayisi esil olmalidir Çalisilacak oda veya sinif da çok önemlidir Sesin fazla dagilmamasi için odanin boyutunun 25 m 2 den büyük olmamasi ve çalisma rahatligi açisindan yerlerin hali kapli olmasi gereklidir. Ayrica dikkatin baska yönlere dagilmasini engellemek açisindan sinifla kullanilacak materyallerden baska uyarici bulunmamalidir

Yukarida bahsedilen kosullar olusturulduktan sonra lider çocuklara degisik yaratici drama etkinlikleri yaptirir.

1 Hareket

Ilkel insanlardan beri kisinin kendisini en iyi ifade ettigi anlatim yolu ritmik hareketler olmustur. Çocuk da dogal olarak hareket eder. Ögretmen bu tip ritmik hareketleri destekleyerek hem isitme engelli hem de normal isiten çocuklarin fiziksel etkinlikler yoluyla kendilerim ifade etmelerine ve vücutlariyla ilgili güven duymalarina yardimci olur (Mc Caslin, 1987).

Isitme engelli çocuklar için ritmik hareketler çok önemlidir Bunun için bir davul esliginde çocuklarin asker gibi yürümesi, tavsan gibi ziplamasi veya ziplayarak elma koparmasi vb ritmik hareketlerle çalismalar yapilabilir (Siks. 1983)

Bazi hareket etkinlikten çocuklara birbirleriyle iliski kurmalari açisindan yardim eder. Bu tip hareketler sayesinde çocuklar birbirine güvenmeyi, birbirini anlamayi ve iyi bir ekip iliskisi içine girmeyi ögrenirler. Asagidaki örneklerde çocuklarin birbirlerini nasil destekledikleri görülmekledir.

1- A ve B, C'yi kollarindan tutarak desteklemekte ve ziplamasina yardim ederken, hop. zip gibi sözcüklerle ziplama olayi sözel olarak ifade edilmekledir.

2- A ve B sirtsirta dururlar ve bu sekilde birbirlerinden ayrilmadan degisik yönlere giderler (O'Neill ve ark, 1988).

Parmak oyununa da hareket etkinlikleri içinde yer verilebilir Parmak oyunu yetiskinler tarafindan çocuklara söylenen tekerlemelerdir. Parmak oyununda çocuk elleri ve parmaklariyla kelimelere eslik etmeyi ögrenir (Fromberg, 1987).

2 - Pandomim

Pandomim fikirlerin sözcükler olmadan ifade edilmesidir. Pandomim özellikle konusma ve isitme problemi olan çocuklar için tavsiye edilmektedir, ilk baslarda el yikama, disleri firçalama, çiçek toplama gibi çocuklar tarafindan çok iyi bilinen bazi hareketlerle pandomime baslanabilir. Etkilesim açisindan bir çocugun digerine top atmasi veya bir çocugun top olup digerinin onu ziplatmasi çok önemlidir (Heiriig ve Stillwel. 1981).

Pandomimin daha ileri asamalarinda basit bir hikaye veya yasanilmis bir durum canlandirilabilir. Örnegin; bir bakkal dükkani veya süpermarket çocuklarin yabancisi olma diki ar ( bir ortamdir. Bu ortamda degisik karakterlerin rolleri üstlenilip canlandirilir (Mc Clintock, 1984).

3- Dramatizasyon

Dramatizasyon adindan da anlasilacagi gibi hikaye içinde sunulan olaylarin veya durumlarin oynanmasidir, özellikle ne denildigini anlayan ama kendini ifade edemeyen çocuklarin dili kazanmalari ve etkilesim içine girmeleri açisindan çok etkili bir metotdur. Eger çocuk taklit edebiliyorsa, dramatizasyon çocugun sebep sonuç iliskilerini anlamasina ve iliski kurarak kendini ifade yollari bulmasina çok yardimci olur. îlk baslarda canlandirilacak hîkayenin fazla uzun tutulmamasina dikkat etmek gerekir ve çocuklara yardimci olmak amaciyla ögretmenin de bir rol almasi tavsiye edilmektedir. Böylece ögretmen çocuklarin hikayedeki durumlari ve karakterleri organize etmelerine ve kendi çalismalarini ortaya koymalarina daha kolay yardimci olabilir (Mc Clintock. 1984).

Sonuç

Özürlü ve normal gelisim gösteren çocuklarin etkilesiminde, normal çocuk, özürlü çocugun gelisimini arttirmada davranis modeli olarak görev yapmaktadir. Bu modeller sayesinde çesitli etkilesim ortamlari saglanmakta ve özürlü çocuk gelisimini hizlandirma firsattan bulmaktadir. Yaratici drama egitimi ise baslibasina etkilesimi dogal olarak saglayan bir egitim modelidir. Dogal olan bir kaynastirma programi ise isitme engelli çocuklarin duruma daha kolay uyum saglamalarina yardim ettigi gibi, kendilerini çok daha rahat ifade etmelerine neden olacaktir.

Kaynaklar

Rooih, P.. (1989). "Imaginary gardens with real tools". Drama Broadsheet. 6 (2), 2 -6.

Fromberg. DP., (1987). "Play". The early childhood curriculum, editor: Carol Seefeldi, London: Teachers College Press,

Heinirig, R.B.. Stillwel, L., (1981). Creative Drama for The Classroom Tacher, Second Ed..New Jersey.:PrenIice - Holl Inc., Englewood Cliffs,

Mc Caslin, N.. (1987). Creative Drama in The Primary Grades, London. ;Logman Inc.

Mc Clintock, B.A., (1984). Drama for Mentally Handicapped Children, London.: A Condor Book Souvenir Press Ltd.,

Metin. N. (1989). "Okulöncesi dönemdeki down sendromlu ve normal gelisim gösteren çocuklarin entegrasyonunda sosyal iletisim davranislarinin Incelenmesi". Hacettepe Üniversitesi, Saglik Bilimleri Enstitüsü, Yayinlanmis Doktora Tezi. Ankara.

O'Neill, C, Lambert, A., Linnell, R., Warr Woord, J., (1988). Drama Guidelines, Oxford.: Heinemann Educational Books Ltd..

Siks, B.G. (I983)b Drama With Children.Second Ed., New York.:Harper and Row Publishers,